OP TAFEL / OVER LITERAIRE EERLIJKHEID EN DIGITALE ONGELIJKHEID

“Als je dat wil, kan ik samen met jou een korte formulering opstellen van een ethische richtlijn of een soort manifestje over AI en literaire eerlijkheid.” Het was een treffende ‘quote’ uit het stuk (*) over de literaire canon en ChatGPT, dat Mark Schaevers afgelopen zomer schreef voor De Standaard. Enfin, kan je principieel wel spreken van een ‘quote’ als die uitgesproken wordt door een niet-menselijke bron van kennis, maar wel het resultaat is van een dialoog tussen een auteur en een systeem van artificiële intelligentie? In elk geval, enkele seconden later rolde zomaar een hapklare intentieverklaring in vijf heldere handvaten over het scherm.

Schaevers streef het stuk naar aanleiding van een flut-vers dat hem toegewaaid was in een gesprek met poëzieliefhebbers, en verkeerd toegeschreven werd aan Hugo Claus. De namaak-tekst was een bleke versie van mans zorgvuldige en gelaagde poëzie, en werd aan hem gepresenteerd als ware het een authentieke passage uit de Oostakkerse gedichten. Wat volgt is niet alleen een vraag om verantwoording aan ChatGPT zelf, maar vooral aan ons - mensen, lezers, gebruikers van systemen van artificiële intelligentie. Hoe kan het dat nonsens-poëzie als waarachtig en authentiek wordt gedeeld en schaamteloos toegewezen aan (overleden) auteurs? Hoe en waar zijn we zo ver afgedwaald dat literaire stijlen schaamteloos gekopieerd (en toegeëigend kunnen) worden? Waar botsen we op de grenzen van verbeelding en verantwoordelijkheid?

We gaan het gesprek aan met Claus-biograaf Mark Schaevers zelf (De vele levens van Claus), onderzoeker en Scherpsteller Paola Verhaert (Technologie is politiek) en filosoof Lode Lauwaert (AI, wat niemand ons vertelt). Een gesprek over kunstmatige intelligentie, literaire eerlijkheid en digitale ongelijkheid. Over menselijke verantwoordelijkheid en structurele transparantie. Over machtsmisbruik en ongelijke toegang tot kunstmatige intelligentie. En over de verborgen structuren die digitaal onrecht in stand houden en versterken. Over het beschermen van auteurs en andere kunstenaars en in tijden van onechtheid. En het alert maken van (bewuste en onbewuste) gebruikers van artificiële intelligentie. Over simulatie en authenticiteit, over waarachtigheid en waarheid. Over hoe we de digitale toekomst niet passief hoeven te ondergaan, maar actief helpen vormgeven.

Onze moderator Melissa Giardina leidt het gesprek zorgzaam in goeie banen.